SPF co to? Wszystko, co musisz wiedzieć o ochronie przeciwsłonecznej

SPF to skrót od Sun Protection Factor, czyli wskaźnik ochrony przeciwsłonecznej przed promieniowaniem UVB. Wyższa liczba przy SPF oznacza dłuższą ochronę skóry przed oparzeniem słonecznym. W dalszej części wyjaśniamy, jak czytać oznaczenia na opakowaniach, ile kosmetyku nakładać i jak często powtarzać aplikację.

Co oznacza SPF i jak działa?

Wartość SPF określa stopień ochrony przed promieniowaniem UVB, które działa głównie na powierzchni skóry i odpowiada za rumień oraz oparzenia. Nie informuje natomiast bezpośrednio o poziomie ochrony przed promieniowaniem UVA, które wnika głębiej i przyspiesza fotostarzenie oraz powstawanie przebarwień. Dlatego na opakowaniach warto szukać także symboli UVA lub PA.

W badaniach laboratoryjnych porównuje się minimalną dawkę rumieniową skóry chronionej i niechronionej. Jeżeli skóra zaczyna się czerwienić po 10 minutach bez ochrony, filtr SPF 15 wydłuża ten czas do około 150 minut, a SPF 30 do około 300 minut. Są to jednak wartości teoretyczne, bo w praktyce kosmetyk ściera się, spływa z potem i traci stabilność pod wpływem promieniowania.

Podstawowa zależność: czas ochrony = czas do rumienia bez ochrony × wartość SPF. To wyliczenie laboratoryjne, bo pot, tarcie i woda skracają rzeczywisty czas działania.

Skuteczność preparatu wylicza się przy założeniu aplikacji 2 mg na centymetr kwadratowy skóry. Uzyskanie deklarowanej ochrony zależy więc od ilości nałożonego produktu, precyzji rozprowadzania oraz kontaktu z wodą. Z tego powodu regularne ponawianie aplikacji ma większe znaczenie niż sama wysokość liczby przy SPF.

Jak odczytywać wartości liczbowe SPF?

Różne poziomy SPF zatrzymują różny odsetek promieniowania UVB. Im wyższa wartość, tym większa część promieniowania jest blokowana, ale wzrost ten nie jest liniowy. W codziennej ochronie przydaje się znajomość konkretnych różnic między popularnymi filtrami.

Powyższe czasy są orientacyjne i nie uwzględniają potu, kąpieli ani wycierania skóry. Nawet produkt z bardzo wysokim SPF może realnie chronić krócej, jeśli nie zostanie ponownie nałożony w ciągu dnia.

Co oznacza SPF 50+ oraz symbole PA?

Oznaczenie SPF 50+ nie podaje dokładnej wartości liczbowej, tylko informuje, że kosmetyk daje ochronę wyższą niż SPF 50. Rzeczywisty stopień ochrony może wynosić nawet 60 lub 70. To efekt regulacji dotyczących kosmetyków, które nakazują oznaczać wszystkie preparaty o wartości powyżej SPF 50 właśnie symbolem 50+. Ma to ograniczać mylne przekonanie, że bardzo wysoka liczba zapewnia pełne bezpieczeństwo podczas wielogodzinnego opalania.

Ochronę przed UVA określa się za pomocą symbolu UVA w kółku lub wskaźnika PA z plusami. W skali PPD oznaczenie PA+ odpowiada wartościom 2–4, a PA++++ wartościom powyżej 16. Z kolei wskaźnik PPD informuje, ile razy mniejsza dawka UVA dociera do skóry zabezpieczonej filtrem. Nowoczesne preparaty bywają też oznaczane symbolami HEV lub IR, które odnoszą się do ochrony przed światłem niebieskim i podczerwienią.

SPF 50 blokuje około 98% promieniowania UVB, ale żaden filtr nie zatrzymuje 100% promieniowania.

Jak poprawnie aplikować krem z filtrem?

Skuteczność ochrony zależy przede wszystkim od ilości nałożonego kosmetyku i systematyczności. Wiele osób nakłada zbyt cienką warstwę, przez co realny poziom ochrony może być nawet kilkukrotnie niższy od deklarowanego na opakowaniu. W skrajnych przypadkach zamiast SPF 50 skóra otrzymuje ochronę zbliżoną do SPF 5.

Preparat należy rozprowadzać równomiernie na oczyszczonej skórze i nie pomijać okolic uszu, linii włosów, karku, szyi oraz dekoltu. Filtry chemiczne powinny być aplikowane około 20 minut przed wyjściem na słońce, natomiast filtry mineralne mogą działać od razu po rozprowadzeniu.

W praktyce możesz kierować się następującymi zasadami:

• na twarz i szyję nakładaj około 1–1,25 g produktu,
• metoda dwóch palców oznacza wyciśnięcie kosmetyku na całą długość palca wskazującego i środkowego,
• na całe ciało przeznaczaj 3–4 łyżki stołowe preparatu,
• badania pokazują, że wiele osób stosuje jedynie 25–50% zalecanej ilości.

Produktu z filtrem nie mieszaj z kremem nawilżającym ani podkładem, bo może to zaburzać jego równomierne rozprowadzenie. Jeżeli używasz kilku kosmetyków, nakładaj je warstwowo i odczekaj chwilę przed kolejnym etapem pielęgnacji.

Czym różnią się filtry mineralne i chemiczne?

Kosmetyki fotoprotekcyjne bazują na dwóch głównych typach filtrów. Różnią się one mechanizmem działania, konsystencją oraz odczuciem na skórze. Warto poznać te różnice, aby dopasować produkt do potrzeb cery.

Filtry mineralne

Filtry fizyczne tworzą na powierzchni skóry barierę, która odbija promieniowanie UV. Działają szybko po aplikacji i rzadko powodują podrażnienia, dlatego są często polecane do skóry wrażliwej, atopowej, naczyniowej oraz dla dzieci od 6. miesiąca życia. Ich wadą bywa biała poświata, choć nowoczesne formuły z pigmentami coraz lepiej ją maskują.

Filtry chemiczne

Filtry chemiczne wnikają w naskórek i pochłaniają promieniowanie UVA oraz UVB, zamieniając je w energię cieplną. Mają lżejszą konsystencję i nie pozostawiają białego filmu, dzięki czemu dobrze sprawdzają się pod makijaż. Aby zadziałały zgodnie z deklaracją, należy je nałożyć odpowiednio wcześnie przed ekspozycją na słońce.

Na rynku dostępne są także preparaty mieszane, które łączą filtry fizyczne i chemiczne. Dzięki temu mogą oferować wysoką ochronę przy jednocześnie przyjemniejszym wykończeniu na skórze.

Jak dopasować SPF do typu skóry i warunków?

Do codziennego stosowania, także zimą, warto wybierać kosmetyki z filtrem co najmniej SPF 30. W okresie letnim, przy jasnej karnacji lub dłuższej ekspozycji lepiej sprawdzają się preparaty SPF 50 i SPF 50+. Ochrona przed promieniowaniem UV ma znaczenie przez cały rok, bo UVA przenika przez chmury i szkło.

Po wyższe wartości powinny sięgać osoby z jasną karnacją, skórą wrażliwą, naczyniową, z piegami lub znamionami. Dotyczy to również skóry skłonnej do przebarwień oraz okresu po zabiegach kosmetologicznych, gdy bariera naskórkowa bywa osłabiona. W takich przypadkach fotoprotekcja jest częścią terapii i pielęgnacji, a nie tylko sezonową ochroną.

Wyższe wartości SPF są szczególnie wskazane w następujących sytuacjach:

• jasna karnacja, piegi i liczne znamiona,
• skóra naczyniowa, wrażliwa lub po zabiegach,
• skłonność do przebarwień i fotostarzenia,
• intensywne słońce, wysoka temperatura i duża potliwość.

Dopasowanie formuły do rodzaju cery pomaga uniknąć uczucia ciężkości i nadmiernego błyszczenia.

Jakie wątpliwości budzi stosowanie SPF?

Jedno z częstych pytań dotyczy sumowania wartości filtrów, na przykład podkładu SPF 15 z kremem SPF 30. Wartości SPF nie sumują się, ponieważ skóra otrzymuje ochronę na poziomie najwyższego zastosowanego czynnika, czyli w tym przykładzie SPF 30. Podobnie nie należy traktować kosmetyku z zeszłego sezonu jako produktu o pełnej mocy, jeżeli minął czas przydatności do użycia po otwarciu.

Okres ważności kosmetyków z filtrem najczęściej wynosi od 6 do 12 miesięcy od otwarcia. Na opakowaniu należy szukać symbolu otwartego słoiczka, który wskazuje termin bezpiecznego stosowania. Przeterminowany filtr traci skuteczność i może podrażniać skórę.

Częsta wątpliwość dotyczy też tego, czy SPF 50 całkowicie blokuje opalanie. Żaden filtr nie zatrzymuje całego promieniowania, a SPF 50 odbija lub pochłania około 98% UVB. Oznacza to, że delikatna ekspozycja skóry na słońce nadal może zachodzić, szczególnie gdy produkt zostanie nałożony zbyt cienko lub nie zostanie ponowiony po kontakcie z wodą.